Centrum voor de Sociale Leer van de Kerk - CSLK






RSS en Delen

link naar de RSS Feed van de laatste nieuwsberichten meld deze pagina op Twitter meld deze pagina op Facebook

Bijdrage CSLK aan het tijdschrift Communio

De katholieke sociale leer tussen utilitarisme en socialisme

gepubliceerd: dinsdag, 22 oktober 2019
Bijdrage CSLK aan het tijdschrift Communio

De afgelopen eeuwen hebben ver­schil­lende visies op de mens, de arbeid en bezit­vor­ming zich ontvouwt. Ener­zijds ontston­den deze uit filo­so­fische over­we­gingen ander­zijds ontwikkel­den deze zich van uit de door praktijk gebo­den productie­mid­de­len en de aard van de inzet daarvan. De discussie over de juist­heid daarvan voeren terug op de morele over­we­ging van het begrip men­se­lijke vrij­heid. Daarin is Immanuel Kant (1724 - 1804) voor de moderne tijd van grote bete­ke­nis geweest. Hij probeerde daarbij de ethiek in het subject, de mens, zelf te funderen, immers de mens is autonoom in zijn han­de­len dat bepaald wordt door zijn wil.

Kant han­teerde daarbij de eis van universali­teit van het han­de­len, het respect voor de men­se­lijke persoon, het gegeven van de men­se­lijke autonomie en het streven naar “het hoogste goed”. De vrij­heid van de mens kent meerdere uit­wer­kingen ten aanzien van de inrich­ting van de samen­le­ving, meer specifiek de opvat­tingen over de men­se­lijke arbeid, het on­der­ne­mers­schap en de rol van het kapi­taal. Deze uit­wer­kingen wor­den bepaald door de visie op de mens, zijn vrij­heid, de onderlinge ver­hou­dingen, de rol van de over­heid maar ook de plaats van het maat­schap­pe­lijke debat.

Het einde van de 18e eeuw kende de opkomst van de industriële revolutie die zich vrij kon ont­wik­ke­len vanuit een dominante vrij­heidsge­dachte ten aanzien van het ondernemen en het streven naar per­soon­lijke rijkdom. Als tegen reactie ontwikkelde zich het so­cia­lis­me dat een andere visie had op het begrip vrij­heid en het meer verbond met het ge­meen­schaps­be­lang. Beide systemen, het utilitair liberalisme en het so­cia­lis­me, ston­den hier pal tegen­over elkaar in hun benade­ring over de ver­hou­ding tussen het vrije individu en het belang van de samen­le­ving als geheel. Daarin verschilde ze ook van mening over de rol van de arbeid.

De katho­lie­ke kerk reageerde eerstens fel op de uitwassen van het kapitalisme, speciaal met betrek­king tot de arbeidsver­hou­dingen. Maar ze uitte zich ook zeer kri­tisch ten opzichte van de collectivis­tische ideeën van het so­cia­lis­me van waaruit later het communisme voortkwam.

De bijdrage aan het tijd­schrift Communio is een verhan­de­ling over de visie dat de Sociale Leer van de Kerk op de mens en zijn arbeid een tussenpositie in neemt tussen de twee systemen van utilitair liberalisme en so­cia­lis­me.

Voor het gehele artikel (7 pagina's, 4318 woor­den) wordt verwezen naar Communio, 2019, nr. 2.